| | |

, II. 1. 155157

Santalucia B. Osservazioni su Cicero II In Verrem 1.155-157 // Fundamina. Vol. 20 (2). 2014. P. 825835.
. . .

.825 1. , , (iudicium publicum), (74 . . .)1. , ,   ,   , . , , , , , . , . , , , .

, , , , , .

.826 , , (lex Cornelia de tribunicia potestate), (ius intercedendi)2. , , (intercessio tribunorum), , , (auxilii latio), 3. , .

. , . , , , , 4. , , , 5. , . .

2. , , , , (paucos homines adrogantes). -. , , 6. , ,  , , .827 , 7, , ,  , 8.

. , - , . , 9, , , , . , , . , 10.

, , , 11. , , , 12. , 75 . . ., , , , 13. . , , -, , , , , , 14.

. , , . , (lex de tribunicia potestate) , , , .828 , , , 15.

, , , . , (lex de provincis praetoriis) , , , ; ; , , 16. , , ( )17. , , (lex repetundarum Tabulae Bembinae)18, (lex Latina Tabulae Bantinae)19,   20, 21. , , , (in publicum)22.

, , () , , , , 23. , , , .

.829 , . , , (iudicium publicum). , (quaestio)24. , 25. , , , (pauci homines), ; , , , (quaestio); , , , , , .   , : 74 . . . (praetor urbanus), - 26.

?

, , , , . , , , , , (leges publicae) .

(lex de provinciis praetoriis). , , 27.   28  . , , . , , . , ,  (lex Latina Tabulae Bantinae): , .830 , 29. , , , , . , , 30. , : , 31, , , . , , , 32.

, , ( ) (iudicium recuperatorium).

4. . , , iudicium publicum, , . . , , , , . , , (apud ipsum); , cum praetor (Verres) iudicio praefuisset[1]. , , , , , . , .

, .

, 33: , , (in iure) .831 , , ; (litis contestatio) in iure , , , . . , (quaestiones) , , (iudicia publica),  , , , (quivis de populo), ,  34. , (nominis delatio)  , (petitor), (accusator delator)35; 36; (iudicium) (litis contestatio)37; .832 38. , (iudicium), , , , (quaestio).

, , , (iudicium publicum) . , , (iudicium), (lex Laetoria de circumscriptione adulescentium)39. , , , , 40. , , , , (iudicia publica) (quaestiones): : (iudicium publicum rei privatae).

iudicium publicum . , , (iudicium publicum) , , , (iudicium publicum) 41. , (quaestiones), , , 42.

, (iudicium publicum), .

Abstract

The tribune Q. Opimius, whose judicial events are described by Cicero in the actio secunda in Verrem ( 155157), was probably tried for using intercessio against a protection clause of Sullas law that forbade the tribunes to perform curule magistracies. The trial took place in the form of a iudicium recuperatorium for a fine. Through Ciceros testimony, we can see how this kind of trial assumed in the last republican age a criminal character, influenced by quaestiones.


  • 1Cic. 2 Verr. I. 155: Atque etiam iudicium in praetura publicum exercuit; non enim praetereundum est ne id quidem. Petita multa est apud istum praetorem a Q. Opimio; qui adductus est in iudicium verbo quod, cum esset tribunus plebis, intercessisset contra legem Corneliam, re vera quod in tribunatu dixisset contra alicuius hominis nobilis voluntatem. De quo iudicio si velim dicere omnia, multi appellandi laedendique sint, id quod mihi non est necesse; tantum dicam, paucos homines, ut levissime appellem, adrogantes hoc adiutore Q. Opimium per ludum et iocum fortunis omnibus evertisse. 156. Is mihi etiam queritur quod a nobis IX solis diebus prima actio sui iudici transacta sit, cum apud ipsum tribus horis Q. Opimius, senator populi Romani, bona, fortunas, ornamenta omnia amiserit? Cuius propter indignitatem iudici saepissime est actum in senatu ut genus hoc totum multarum atque eius modi iudiciorum tolleretur. Iam vero in bonis Q. Opimi vendendis quas iste praedas, quam aperte, quam improbe fecerit, longum est dicere hoc dico, nisi vobis id hominum honestissimorum tabulis planum fecero, fi ngi a me hoc totum temporis causa putatote. 157. Iam qui ex calamitate senatoris populi Romani, cum praetor iudicio eius praefuisset, spolia domum suam referre et manubias detrahere conatus sit, si ullam ab sese calamitatem poterit deprecari?[2]
  • 2., , Alexander M. C. Trials in the Roman Republic, 149 BC to 50 BC. Toronto; Buffalo; London, 1990. P. 78: charge: lex Cornelia de tribunis plebis (intercessio contrary to this law)[3]. : ., ., Mitchell T. N. // Cicero, Verrines II. 1. Warminster, 1986. P. 222.
  • 3De Martino F. Storia della costituzione romana. Ed. 2. Vol. 3. Napoli, 1973. P. 93. . : Carcopino J. Silla / Trad. it. A. Rosso Cattabiani. Milano, 1979. P. 55; Keaveney A. Silla / Trad. it. K. Gordini. Milano, 1985. P. 170; Hinard F. Silla / Trad. it. A. R. Gumina. Roma, 1990. P. 219 f.
  • 4Caes. BC. I. 7. 3: Sullam nudata omnibus rebus tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse[4] (. I. 5. 1: nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur[5]).
  • 5Sall. apd. Gell. X. 20. 10 (80 . . .); Cic. Cluent. 74 (74 . . .  , ).
  • 6Ps. Ascon. 255. 1113 Stangl: Intercessisset contra legem Corneliam. Ut tribuni pl. aliorum quoque magistratuum capessendorum potestatem haberent. Persuasisse hanc legem dicitur Opimius[6].
  • 7Ps. Ascon. 255. 1415 Stangl: Contra alicuius hominis nobilis voluntatem. Catulum significat, qui tunc princeps fuit Syllanae factionis[7].
  • 8Ps. Ascon. 255. 1617 Stangl: Paucos homines, ut levissime dicam, adrogantes. Catulum Hortensium Curionemque significat[8].
  • 9Benario H. W. Asconiana // Historia. Bd. 22. 1973. S. 68 ff., 70. . : Vedaldi Iasbez V. Un silenzio di Macro (Sall. Hist. 3. 48. 911 Maur.) // MEFRA. T. 95. 1983. P. 144; Marshall B. A. A Historical Commentary on Asconius. Columbia, Missouri, 1985. P. 17 ff.
  • 10 . (Mommsen Th. Römisches Staatsrecht. Bd. 2. 1. Leipzig, 1874 S. 308 Anm. 1), die Scholien gehen ganz in die Irre[9], . . : Betti E. La crisi della repubblica e la genesi del principato in Roma. Roma, 1982. P. 241.
  • 11. : Gruen E. S. The Last Generation of the Roman Republic. Berkeley; Los Angeles; London, 1974. P. 24 ff.
  • 12App. BC. I. 100. 467; . Ascon. 66. 2367. 5 78. 2325 Clark.
  • 13Sall. Hist. III. 48. 8 Maur.; Ascon. 67. 15 78. 2325 Clark.
  • 14 .: Vedaldi Iasbez V. Op. cit. P. 138 f.
  • 15. : Santalucia B. Le clausole autoprotettive delle leges // Leges publicae. La legge nellesperienza giuridica romana / A cura di J. L. Ferrary. Pavia, 2012. P. 115 f.
  • 16Delph. bl. C, ll. 1516: ύπεναντίον τούτῳ τῷ νομῳ μή τις ποείτω ἄνευ δόλου πονηροῦ ὃσα τέ τινας κατἀ τοῦτον τον νόμον δεῖ ποεῖν ποείτ<ω>. μήτε τις ποείτω ῷ ο[ὗ]τος ό νόμος κατἀ παρεύρεσιν ἀκυρωθῇ ἄνευ δόλου πονηροῦ, μήτε τις ποείτω μήτε ἐπικρινάτω ῶι ἒλασσον ὃσα δεῖ κατἀ τοῦτον τὸν νόμον γένηται.
  • 17Col. I, ll. 5052: neiue quis mag(istratus) proue mag(istratu), neiue quis, pro quo imperio potestateue erit, intercedito neiue quid aliud facito, quo minus d(e) e(a) r(e) ita iudicium detur iudiceturque.
  • 18Ll. 6970: Quod ex hace lege dic[i]um fieri oportebit, quom ex hace lege fieri oportebit, nei quis magistratus proue magistratu proue [quo inperio inp]ediu[nto quo] minus setiusue fiat iudiceturue[10]
  • 19Ll. 79: [ioudex] quei ex hace lege plebeiue scito factus erit senatorue fecerit gesseritue quo ex hace lege [quae fieri oportebit minus fiant quaeue e]x h(ace) l(ege) facere oportuerit oportebitue non fecerit sciens d(olo) m(alo) seiue aduorsus hance legem fecerit [sc(iens) d(olo) m(alo)][11]
  • 20Frag. Tud. l. 5: [quod quemque ex hac rogatione agere facere opor]tet, agito facito neve quid aduersus hanc rog[ationem agito facito sciens d(olo) m(alo)][12].
  • 21Cap. 96: Quod quemque ex h(ac) l(ege) facere oportebit, facito, neque aduersus hanc sciens d(olo) m(alo) facito quoue huic legi fraus fiat[13]
  • 22., ., lex de prov. praet., Delph. bl. C, ll. 1924; lex Lat. Tab. Bant. ll. 912; lex Val. Aur., Frag. Tud. ll. 67; lex Irn. cap. 96.
  • 23. , , , : Lintott A. The quaestiones de sicariis et veneficis and the Latin Lex Bantina // Hermes. Bd. 106. 1978. P. 126 s., , , (quaestio), .
  • 24Pugliese G. Figure processuali ai confini tra iudicia privata e iudicia publica // Studi in onore di S. Solazzi. Napoli, 1949. P. 411 (= Scritti giuridici scelti. Vol. 1. Napoli, 1985. P. 75); Idem. Il processo civile romano. Vol. 2. Milano, 1963. P. 87; Kunkel W. Untersuchungen zur Entwicklung des römischen Kriminalverfahrens in vorsullanischer Zeit. München, 1962. S. 53; Idem. Quaestio // RE. Bd. 24. 1963. Sp. 723 (= Kleine Schriften. Weimar, 1974. S. 36); Schmidlin B. Das Rekuperatorenverfahren. Eine Studie zum römischen Prozess. Freiburg Schweiz, 1963. S. 72, Anm. 2; Simshäuser W. Iuridici und Munizipalgerichtsbarkeit in Italien. München, 1973. S. 175 Anm. 43.
  • 25 .: Mantovani D. Il problema dellorigine dellaccusa popolare. Dalla quaestio unilaterale alla quaestio bilaterale. Padova, 1989. P. 147 nt. 84.
  • 26., Habermehl R. C. Verres (1) // RE. Bd. 8A. 2. 1958. Sp. 1569 f.; Broughton T. R. S. The Magistrates of the Roman Republic. Vol. 2. New York, 1952. P. 102.
  • 27 .: Santalucia B. Op. cit. P. 121 f.
  • 28Delph. bl. C, ll. 2430.
  • 29Ll. 910. (lex de provinciis praetoriis), (lex Bantina) , (ll. 1112). . , (quei volet magistratus exigito)[14], , , , (multam inrogare). , , .: Santalucia B. Op. cit. P. 120.
  • 30Cnid. col. V, ll. 1433.
  • 31Lintott A. Le procès devant les recuperatores daprès les données épigraphiques jusqau règne dAuguste // RHD. T. 68. 1990. 9 ff.; Mantovani D. Op. cit. P. 123 ff.
  • 32 , , , , , : ., ., lex col. Gen. Iul. capp. 125, 126, 128, 129, 130, 131, 132.
  • 33 Pugliese G. Figure P. 408 ff. (= Scritti Vol. 1. P. 72 ff.); . Idem. Il processo Vol. 2. P. 83 ff. ( ).
  • 34 .: Santalucia B. Osservazioni sulla giustizia penale nei municipia // Gli statuti municipali / A cura di L. Capogrossi Colognesi, E. Gabba. Pavia, 2006. P. 565 ff. (= Altri studi di diritto penale romano. Padova, 2009. P. 346 ff.); .
  • 35. lex de prov. praet., Delph. bl. C, l. 24: ἀγέτωσαν καὶ κρινάτωσαν τὸ τε ὄνομα καταφερέτωσαν (= agito petito nomen deferto)[15]; Frontin. Aq. II. 127: si quis adversus ea commiserit, in singulas res poena HS dena milia essent, ex quibus pars dimidia praemium accusatori daretur[16]; lex rivi incerta (FIRA. III.  71 c): del(atoris) pars dim(idia) esto[17]. (cap. 95, ll. 67), , , , : is qui rem quaere ( , . 20 28, (is qui) petet).
  • 36 ( : Schmidlin B. Op. cit. P. 118 nt. 3) 츭 , , . () (iudicium recuperatorium dare), , (., ., Pugliese G. Figure P. 412 ff. (= Scritti Vol. 1. P. 76 ff.)), ,  ( .: Laffi U. In greco per i greci. Ricerche sul lessico greco del processo civile e criminale romano nelle attestazioni delle fonti documentarie romane. Pavia, 2013. P. 17, κριτήριον διδόναι [= iudicium dare] (Delph. bl. C, l. 29)).
  • 37 , , . 2838 . 95 , , , , , . , , , (litis contestatio) ( .: Johnston D. The Conduct of Trials at Urso // Estudios sobre Urso / A cura di J. González. Sevilla, 1989. P. 15 f.). , (. 95, . 1928), ( ) , in iure, (iudicium) : .   quo magis eo absente de eo cui iis negotium facesset recip(eratores) sortiantur reiciantur res iudicetur ex h(ac) l(ege) n(ihilum) r(ogatur)[18]  , (litis contestatio) (. Santalucia B. Osservazioni P. 564 [= Altri studi P. 345], , , - ).
  • 38 ( , . 32), (iudicium recuperatorium aput IIvir(um) praef(ectum)ue). ., , Johnston D. Op. cit. P. 15, 21 n. 16.
  • 39Cic. ND. III. 74: iudicium publicum rei privatae lege Plaetoria[19].
  • 40Di Salvo S. Lex Laetoria. Napoli, 1979; Crook J. A. Lex Plaetoria (FIRA no. 3) // Athenaeum. Vol. 72 (n. s. 62). 1984. P. 586 f.
  • 41. 117119 (): queiue iudicio publico Romae condemnatus est erit, quocirca eum in Italia esse non liceat, neque in integrum restitus est erit; queiue in eo municipio colonia praefectura foro conciliabulo, quoius erit, iudicio publico condemnatus est erit[20].
  • 42 .: Santalucia B. Osservazioni P. 551 f. (= Altri studi 329 f.).
  • :

  • [1] () .
  • [2] , , ,   . . , , , , , , , . , , , . ,     , , , , . . 156. , ,  , . , , , , , ! , . , , . ,  : , , , . 157. , , , ,  , ? (. . . ).
  • [3]: ( ).
  • [4], , , , (. . . ).
  • [5] , . (. . . ).
  • [6] . . , .
  • [7] . , .
  • [8] , , . , .
  • [9] .
  • [10] , , , , , , , .
  • [11] , , , , , , , ,
  • [12] , , .
  • [13] , , , .
  • [14] , .
  • [15] , , .
  • [16] - , 10000 , (. . . ).
  • [17] .
  • [18] , , , , .
  • [19] .
  • [20], , ; , , , , , , , .
  • 1532551011 1569360013 1413290009 1647490861 1648244562 1650616689