| |

1984 . Antonio Persili. La chiesa cornuziana di Valila goto a Tivoli // Atti e memorie della Società Tiburtina di Storia e dArte. Vol. 57 (1984), pp. 771.
2022 . . . .

.7 1.


, , , , . 븭 , . !

, . , , , , , .

. , , , , , . .8 , , . 渭 . , . , , , . , , , . , . - , , , .

, 1: . , , .

.9 , , , , , , , . , , , .

譸 , . , , , 2.

.10 : , 16 , , [4] , 471 . : , ; , ; .11 , , , . : , ; , ; , .

, , : , , ; , , ; , , .

, , , , . , , , , , via Marsicana.

, .

: via Marsicana , , , , ; - , , , .12 , , , .

: . via Marsicana, , , . via Marsicana .

. , , , .  , , .

, , . : , .

, (468483) , , 465 504 .

. , ,  , : via Tiburtina, via Marsicana.

. , , , .


.13 2.


, 471 , . 3, XII , 4. .

, 5, , .14 . , : , ; ; , , . 6.

.15 , , , , 7. Cornutanensis , via Valeria. , 8. , Aqua ferrata, 9.

, 10. , : , , , . , (pice) , , , . .16 . . , : , . , , 11.

, . , , , . 12.

, , , , 13. predicti pretorii, . , .

. 14.

.17 , , . , , 15.

: , , ; , 16.

: - , , , , , , 17.

.18 , , (.. ), , 18.

16 471 , , , , . , , 19.


3.


, , , , , , . , , , templum basilica20.

, , , .

, , : .19 , . : , ( ), ( ) , , ; , , , . , 21. .

Impendo argenti quoque ad ornatum eiusdem ecclesiae. vel caelebritate suprascriptis mysterii sacrosancti. , : , , , .

In his licet speciebus. Idest patena argentea. Calice argenteum maiore. I. Calices argenteos minores. II. : , . , maior, minores. , , 渭 , . , (ministeriales), .

Urcium argenteum. I. Amula oblatoria. Colum thimiamatere. , , , , (ampulla), , , .20 . , , (colum). , thimiamatere, , , , . 渭 , .

Faru cantaru argenteum. Et catenis. et delfinis. XVIII. Coronas argenteas. IIII. cum catenulis suis. stantarea argentea. II. farum cantarum luminum , , . , 18 , , . , . . , , , .

Et in confessione ostea argentea. II. cum clavi sue. (ostea argentea) , . , , .

54 7 , 17 . , 22.

Frons aereos duo. habentes delfinos octonos. , . , .21 . , , . .

Et perhermoras cantaros aereos maiores sex. minores. XII. .  : . ,  .

Et lilia erea. II. Et stantaria erea. II. stantaria ().

: , (mafor)23.

, 24. (paratura), , 7 .

. .22 (olosirica), (tramosirica). : , (auroclava), , 븭 (paragaudata paragandata).

, . , , 븭 . !

14 .

, (arcora), , . , , , , . , (), , , , .

. , , , , , . .

, , 25.

Item ante regias basilice vella linea plumata maiora fissa numero tria. Item vela linea pura tria. , , , (regias). , , , .

.23 , , . , , , . , , - , .

Ante consistorium velum lineum purum. I. In pronao velum lineum purum. I. (consistorium), , , .

Et intra basilica pro porticia vela linea rosulata. VI.  (intra basilica pro porticia). ,  , .

, (secretarium), , , . , , , .

, , 26. Codices evangelia. IIII , , . . , (capse). Apostolorum . Psalterium .24 : , , , . Comes , Liber comicus Apostolus, , , .

, , , , Comes .

. , ,  ; , . , , . , , consistorium, , , . , , . , , . , , , , 27.

.25 , :


RAP. 1 : 200
. 1. , 471 . (A , B , C , D , E ).


4. Cornuta


, , , . , , . , , .

Cornuta Cornuti , , , , , .

.26 . (Borgo Cornuta), , , , , Borgo28. , , , --- (Colli di Santo Stefano), , , 29. , , , , , 븭 30.

, ; .27 , , , . , 978, 991 1029 ., .

, , . , , , , . , , , . , via Marsicana, , , , , .

, via Marsicana :


Insuper concedo et confirmo marsicanam viam in integram.
Et fundum campo rotundo in integrum.
Fundum pensionis et case in integrum cum ecclesia sancte Marie.
et sancti severini iuris suprascripti episcopii.
Quippini (= ed inoltre).
Et fundum qui appellatur cornuti. cum plebe sancti stephani.
Fundum parianu cum aecclesia sancte mariae.
Fundum circulo cum aecclesia sancti benedicti et sancti anastasii.
Fundum aqua ferrata. Fundum paternum. Fundum maranum. et mons paterni.
Fundum casa martis. Fundum vegete quod est casa proiectici.
Fundum batilianum cum terris et silvis sibi invicem coherentibus. posita territorio tyburtino.
.28 Ab uno latere fossato maiore. A secundo latere via antiqua qui pergit ad pontem marini. Et a tertio latere fundum calicianum iuris sancte romanae aecclesiae. A quarto latere fundum... Et a quinto latere fundum paulini iuris monasterii cella nova[22]31.

X XI . via Marsicana, , via Tiburtina, , . , . , , , .

via Marsicana , . via Marsicana, .

: Campo rotundo, Pensionis et case, Cornuti, Parianu, Circulo, : . , . , . , . . , . .

Liber Pontificalis , . I (625638) , 32. 763 , ୸, . , Casella33.

.29 Cornuta, , , , , Cornuta. 945 , , , Casella --- Cornuti Pensioni34.

, Cornuta Pensionis et Case via Marsicana, Valeria, Crocetta.

, , , : , , Cornuta. . , . , : --- ---.

, Cornuta, via Marsicana , V , , : , . . , , 35. , .30 , . , 87 47 , 4000 . via Marsicana.

, , , , (habitacula), . , , , , , 36.

, , , , .

Cornuta (. 2).



. 2. Cornuta.


Cornuta, , via Marsicana, , , .31 . via Marsicana , , , , , , .

Cornuta , . , . , . , . , , , . .32 Cornuta Cornuti37.

via Marsicana , , , , , , , . , , .

Pensionis et Case . . , , 38, , , , , .


5.


, , . .

, . : Qua consideratione permotus largior tenore praesentis pagine. aecclesiae cornutanensis .33 masseque iuris nostrae. a meipso dei favore et iubamine constitute atque fundate. Idest fundum patemum. maranus. Fundum mons paternus. Fundum casa martis. Fundum vegetes. quod est casa proiectici. Et fundum batilianus39.

, , : , , , , . .

, , : 40. , , , , . largior, , . , , .

, , , -, , .

, : Praeterea eadem largitate offero fundos. Idest fundum callicianum. Casa noba. Casa prati. Casa marturi. Casa crispini. Fundum boaricum. Et casa pressa in provincia picini tyburtino territorio constitutos41.

, , , . , .34 , , 42.

, , via Marsicana, Cornuta.

: , via Marsicana, , , 43.

, ; , Aqua ferrata, via Valeria, . Aqua ferrata , , . , via Marsicana : , , .35 , ; , , , . (Roviano) - (Anticoli Corrado), Acqua ferrata, , . 90 ; -, , Giovenzana, Intermarana Crufo.

; , , ; , , - , , , .

, , Aqua ferrata, , via Marsicana.

Acqua ferrata , , -, , via Marsicana.

, , , , , via Marsicana. , -, , .

, .

.36 (Ab uno latere fossato maiore), , (Giovenzano) (Fiumicino), - , . , , 븭 (Mandela). : , (Saracinesco) 900 ; , , (Sambuci), . . Acqua ferrata, via Marsicana Sublacense44. , , , , , , -.

, Acqua ferrata: A secundo latere via antiqua, qui pergit ad pontem marini. , , .

Calicianum, , . , , , 1000 . Et a tertio latere fundum calicianum iuris sancte romane aecclesiae. Caliciano Coliziano ୸ , Ara di Coliziano. Caliciano , , (ara) (aia) .

. Caliciano .37 Paulini, .

Paulini, Massa Juventiana, Massa Crufo. X , locus sancti paulini cum ecclesia sancti petri paulinis, , in Cabe Cella Nova. Et a quinto latere fundum paulini iuris monasterii cella nova.

. (Vicovaro), , , -. , , in Cabe, , , . , .

, Cella nova. , , Massa Juventiana. 983 , . , , , , Massa Juventiana45.

Paulini 븭 . , , (Revillas) 1739 , san Pietro diruto.

Paulini , , , , :
.38 1 , , ; 2 , Pontem Marini Acqua ferrata; 3 , , (Coliziano); 4 ; 5 , Paulini.
, , , , , XII (. I).


. I. Cornuta (A) (B), , , .


, , , . Calicianum, , . Casa nova . , 945 , 46. , Paulinis, , Casa nova, , .

, , 븭 Cornuta, , , via Marsicana.

, , 譸 , , . , , , , , . , Acqua ferrata , via Valeria , , . , via Valeria , , . .39 , , , . Acqua Ferrata, Osteria della Spiaggia ( ), , , .

: Casa Nova, Casa Prati, Casa Marturi, Casa Crispini, Casa Martis , , Casa Proiectici. , .

Vegetes quod est casa proiectici47, . , (proiectici), . proiectici , , . , , , . , - , , . , Casa Proiectici , . , via Marsicana , , Casa Proiectici, , - , . . , , .40 , , , . , Proietti, proiectici Vegetes48.

Proietti , Proietti . , Proiecto Proiecta; , ; , Proiecto , , . 49.

Proietti , . , : , , , , , : Morgante, Margutta, Lucaferri; (Ciciliano) , , , , , ; - (Anticoli Corrado), , .41 50.

Boaricum, , , , . 渭 , , , Acqua ferrata (Riofreddo), .

, Maranus, , (Marano), . , Acqua ferrata . ୸ , Maranus. - Pantano, Maranus .


6. . de Olibe


945 , , , : Per monasterium sancti stephani de olibe qui ponitur in casella auri solidos. II.51. . de olibe, Casella, .

, , , , .

.42 , , Casella Cornuta , . Cornuta , , , , La Crocetta, Casella.

471 , . , , , , , , , .

. (a divino ministerio subiecti), . , 52. , , , .

, , , .

, , , , - , - 53.

.43 , , , - , , , , , , , 54.

, , , , , , , sine dolo malo , 55. , , , , , 56.

, vir presbiter, , , .

.44 , , , , . , , , , , , ; , .

, , , , , vita communis, . , , , , . , .

IV , . . , . , , .

. , , 500 , 945 , , Monasterium sancti Stephani de Olibe.

, , , Cornuta , . . 415 . (468483), : -- - . . de Olibe 471 , , . , , , : . , . .

.45 , 945 , . 978, 991 1029 . Cornuta . . , , . , . , , , .

22 1880 . , Crocetta, Casella, 57. 1883 . , Liber Pontificalis , . 58. , 20 , via Valeria Crocetta, , , 87  47 ; ; . , ; , , , .

1968 , Bibliotheca Sanctorum, , .46 59. : , ; ; . , - . , .

. , , , 60. , Camping Pacifici, 41- , Caselle, , , Crocetta, , , 2  , . , 61.

, , - , . .47 , , , ; , , , I VII . .

471 , , Caselle. , 62. , ; , , , , 63.

, , , , caba ; , (habitacula), ; .

: , , ; consistorium; [48] ; , , .

, 4000 . , , 64.


7. . ,


. . . . .

, .

Liber Pontificalis, , I (625638) , , , 65. . .

. , .49 758 763 , , , , . , Casella, . 66. . , , , . , . , Liber Pontificalis, Casella, , , , . . , , . , . , , , Casella, ornuti seu in Pensioni, II 945 67.

978, 991 1029 ., , , , Pensionis et ase . . , Cornuti . 68. , Pensionis . . . . . , , 1140 , .50 .

, . 500 . , , .

VIII 1 : eadem die, depositio Severini monachi de Tiburtina civitate[40]. . , . , . . , .

, . , , .

. . 1140 , , 1596 , , .

1635 , , , , , , . .

:


In nomine Domini, Amen. Die mercurij 16 Maj 1635 ... In presentia mei Septimii Salvati publici notari ... visa ara Maiori cum magna petra Sacrata supraposita cum concha marmorea subtus et amota dicta petra per fabros murarios infrascriptos ut videri possit in dicta concha et intus repertae fuerunt diverse SS. reliquie exsistentes in vasis ut infra. In primis vas alabastri cum coperculo plumbeo in quo adsunt incise infrascripta verba: IN HOC LOCO REQUIESCIT CORPUS BEATI .51 SEVERINI et intus reperta parva cartula pergamena cum inscriptione: CORPUS S.TI SEVERINI TIBURTINI, CUIUS COMMEMORATIO EST IN FESTO OMNIUM SANCTORUM. Item in alia capsula lignea longitudinis palmorum duorum circiter in cuius cuperculo adest inscriptio cum licteris magnis rubris: RELIQUIE S.TI SEVERINI et intus reperta carta pergamena inscripta: PULVIS EX CORPORE S.TI SEVERINI[41].

:


PRETIOSUS LIQUOR CORPORIS S.TI LAURENTII MARTIRIS; RELIQUIE SS. ROMULUS ET REDEMPTA; RELIQUIE SS. 40 MARTYRUM; IN HOC LOCO REQUIESCIT CORPUS BEATI GENEROSI MARTIRIS[42].

, 69.

, .

, . 25 1641 .

1704 , , , , 1703 .

. , , , . , .

:


DIVO GENEROSO MART. TIBURT. PATRONO
ANNO DOMINI MDCCIV
CAPITULI ET CANONICORUM PIETAS[43].

.52 . , , , , . .

, . , , : , . , , . ; , . , . , , , .

, , ୸ . , , . 70.

1733 . , 1740 , , , : , - , .

. 1635 1 , . 5 , . .53 23 , .

 . , , , . .

. , , , , , , .

. , V , , , . . , , , . , , , , . , . , - , , . , , . ; , .  Menologium Benedictinum71.

, , V , VII . , . Cornuta.

.54 , , . , .

. , , , . , , - .

, , , .

VI X . .

. Vox populi . , , , , , . . , elevatio, . , , translatio . , . , , 72.

.55 . I , , . , , , .

VI [44] , . , , , , , : , . VI . , , , .

vox populi . , , , VI VII .

, I (593601) . , , , . , . , . .56 ́ , , 븭 .

, , , , , , , . . , , - . VIII , , , . iuris predicte ecclesiae, .

, . , , Pensionis et Case Pensionis.

. . . , . . . , , 41- .

, I , .

- , , . , . , .


8. ---


, , ---, ---.

.57 XII , . 1140 , , , . , , . , .

, ---, , , : ... tiburtinus deprendens populus valde timuit et munire infirmiora loca civitatis Tebaldus facta publica contione regionum rectoribus ecclesiarum prelatis in diversis locis distribuit muniendum[45]73.

. Caselle ( ) ( ) , , via Empolitana .

, , , 74.

, , .58 , , . , .

1191 , . , , , .

, Cornuta, . , . , , . (Tempio rotondo dellAcropoli). 991 , : Hic nota quod ecclesia sanctae Mariae de Cornuta et ecclesia sancti Georgi sunt capellae sancti Laurentii[46]75.

, , 76, . , --- .

, , : S. Maria in (fundo) Cornuta in Pensioni S. Maria de (fundo) Cornuta, Cornuta.

. , , , Castrovetere Cittadella, . 븭 ex novo .59 , Cornuta 譸 , . Borgo Cornuta.

, , , , , .

, , XIV , . 77 ---, . XIV .

[48] 1402 78, , , , --- , - (rotonda), , , , , .

XVI , . --- 1568, 1570 1572 . (Giovanni Andrea Croce)79.

.60 , Cornuta , , , .

de Cornuta, : . , de Cornuta. , , , .

(Annibale de Grassis) 1581 80 , : Chiesa di S. Maria in Cornuta. , , , 81: , , ; , ; ; .

1589 82 S. Maria in Cornuta . , ---. 1589 , S. Maria in Cornuta.

1595 83 S. Maria in Cornuta, de Cornuta. , , - .61 S. Maria de Cornuta, 84. , , , .

9 1596 , 85.

. . in vico Cornutae 86.

, , :

, .62 , in vico Cornuta, , , , , , , . ; , , - .

-, , 87.

, 1305 1596 ., Cornuta. , , , - , .

, , via Marsicana , .

, 800 , , , 88.

.63 1589 , - , . , .

, , ---. , , 89, , .

! , , , . , , , .

, , via Marsicana, .

XVII , - - , - , 90.

, , .64 , XIX , II, 91.

, Cornuta .

, , . Cornuta .

, via Marsicana . X XI . . Pensioni.

Maria de Cornuta, . , Cornuta.

, , XIV XV . Maria de Cornuta. XVI Santa Maria in Cornuta, , , de Cornuta.

1589  S. Maria in vico Cornuta.


9. Cornuta


, , , , , , .

Cornuta Crocetta via Valeria (Maria Santissima) , , , . , .65 , . , I.

massa , Aqua ferrata , . massa , .

, Cornuta Crocetta : , , - ; -, , ; -, .

, , , , (. II).

. II. (  104128).


Cornuta (. III IV).


. III. Cornuta.



. IV. . . Cornuta , - .

a)


, via Marsicana, , , , . , . Tortigliano , 92.

, , , , , , - . , , : -, .66 , ; -, , , , , . , , , , . , , , .

, , , . 93, 4089 . (47 × 87), - -.

- , , via Valeria. , . (. V).



. V. . . .


- , , , , , , 87 .

- , , .

- , , , . , , - . , , , . , 븭, .67 , , . , , , , .

, carrata , , , via Marsicana. , (. VI).


. VI. . . in situ , .


, via Marsicana, , , carrata , , , , , , . , . ( via Valeria , ).

, , , , via Caba, via Incassata. .


b)


, , , , . ; , : , .

, . , ; 54 , 28 . : 26 , 18 , 10 , 4 , 6 , 20 .

.68 , , . : 18 5 . , , , , , .

, , , .

, , , , , , , . , , , 94.

, , 95.

.69 , 96, (Bonfiglietti). , , , , ; , , 97.

, , I II . .., , , , .

.70 , , , , -, . Cipriani - , , .


c) . de Olibe


, , via Caba, , , carrata , , via Valeria; arcus, , , , .

.

, 288 . (24 × 12), . de Olibe.

; .


d) .


. , , , , .


e) Via Marsicana


via Marsicana. , , , , , .

, via Marsicana : , , .71 , , , 98.

, . , , . , , (Prece), .

, via Caba ( via Incassata) via Marsicana, , , , , via Incassata.


  • 1L. Bruzza, Il Regesto della Chiesa di Tivoli, : Studi e documenti di Storia e Diritto, Roma 1880.

    , (15541595), , , , , , . , , XII , , . , , .

    , 1700 [1] . . [2] , .

  • 2Bruzza, op. cit., p. 17, 26-28. ... subi. XV kal. maiarum. Domnu leone pp. Augusto. Quat et probiano viro cl console. Flavius Valila qui theodovius vir clarissimus et inlustris et comes et magister utriusque militia[3].

    , , . .

    , , , V .

    -ILA , Rech-ILA, ; Att-ILA, ; Tot-ILA, ; -ILA , , Mund-ILA Mund-ILO (, CIL XI, 1708, ), Her-ILA (, CIL VI, 31996, comes I ordinis), Tot-ILA (, Silvagni, Iscript. Christ. Urb. Rom. Nova Series, II, 6464, de numero devoto, VI .), Tot-ILA (, CIL, VI, 32967, milix), Gatt-ILA (, . ).

    Valia Vallea.

    Theodovius ; Theodorus, Theodorius Theodosius (etm. theos didomi), V . , , ୸ , -OVIUS, , -ORIUS -OSIUS . , Theodovius , .

    Flavius, , I (292306) , , , , - .

    Clarissimus et inlustris. (1. clarissimus; 2. clarissimus et spectabilis; 3. clarissimus et inlustris), , . 472 (G.B. De Rossi, Inscr. Christ. Urb. Rom. VII saec. Antiquiores, I, n. 844 = CIL VI, 31978), VI , 4 5 (F. Grossi Gondi, Trattato di Epigrafia Cristiana Latina e Greca, Roma 1920, pp. 116117).

    Comes. , , 336 . , , , . magister utriusque militiae, , . comes , ; excomite. , 471 . Comites primi ordinis, , , consistorium principis (F. Grossi Gondi : Dizionario Epigrafico di E. De Ruggiero, s.v. Comes, II, 1920, 468 .).

    Magister utriusque militiae. IV , magister equitum magister peditum, magister utriusque militiae , , ; , (R. Cagnat, : Daremberg et Saglio, Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines, III, 1526; Codex Theodosianus ( II, 408450), , , 1905, Notitia Dignitatum et Administrationum omnium, tam civilium quam militarium in partibus Orientis et Occidentis (VI .), E. Boecking, Bonnae 18391853.

  • 3Bruzza, op. cit., p. 15, 1: Exemplar authenta charta[5].
  • 4Ibidem, p. 15, 12: ... unde colligere eam potuimus aecclesiae cornutiane[6]. , .
  • 5 , , , . , , , ; , .

    .

    , (978, 991, 1029 .), , , , . , , , . 945 , Cartula pensionum ΙΙ, [7] , . .

    , (471, 1000, 1015, 1030 .) .
    (990, 954, 956 .), .

    : 1153 ----.

    (11?, 1126, 11211145, 1169 .), .

    .

    19- , , 븭 .

    . I , : 1) VII (978 .) ( 210); 2) XV (991 .) ( 1117); 3) XIX (1029 .) ( 1825); 4) (945 .). II ( 2533).

    . II : 5) (471 .) ( 3335); 6) (1000 .) ( 3638); 7) (1015 .) ( 3940); 8) (1030 .) ( 4042).

    III : 9) . (990 .) ( 4243); 10) (954 .) ( 4446); 11) (956 .) ( 4748).

    IV : 12) . IV (1153 .) ( 49);

    V : 13) (11? .) ( 50); 14) (1126 .) ( 5051); 15) (11211145 .) ( 5152); 16) (1169 .) ( 5253).

    VI : 17) (1030 .) ( 5455); 18) (992 .) ( 5557).

  • 6Bruzza, op. cit., p. 15, 27: videlicet. a divino ministerio subiecti competentem possint. et de loco cui serviunt habere substantia. Illud quoque decorum putamus ut luminalibus templum cottidie divinae religionis ornetur. et ingruentibus pro temporum prolixitate artis tectum. reparationique sumptus hoc nostro munere conlatos deesse non possit. qui rebus congrua procuramus expensas. Ut obsequium nostrum poscant propitiatione divinitatis mereri[8].
  • 7Ibidem, p. 15, 79: Qua consideratione permotus largior tenore praesentis pagine aecclesiae cornutanensis masseque iuris nostrae. a meipso dei favore et iubamine constitute atque fundate[9].
  • 8Ibidem, p. 15, 911: Idest fundum paternum. maranus. Fundum mons paternus. Fundum casa martis. Fundum vegetes. quod est casa proiectici. Et fundum batilianus.
  • 9Ibidem, Doc. V, , 979 ., p. 35, 1113.
  • 10Ibidem, p. 15, 1113: Excepta sigillosa filia anastasi. et pice colonorum. quam iuri nostro retinuimus. atque retinemus.

    . : Excepta Sigillosa, filia Anastasli et Picae colonorum, quam juri nostro retinuimus atque retinemus. , , .

    . (D. Federici) Atti e Memorie della Soc. Tib. di Storia e dArte XVII (1937), pp. 7477, . (Liber Pontificalis, Paris 1886, n. CXXLV .). , . , , , , - , . , , , , .

  • 11 , , , , , . , ; .
  • 12Bruzza, op. cit., p. 15, 13-17: Provincia picini tyburtino territorio constitutos. Pure ac directe liberalitatis titulo possidendos. Cum omnibus ad se pertinentibus. et cum omni iure instructoque instrumento suo. sicuti ipse possideo. Cum omni scilicet honere professionis suae. vel necessitatae qua certum est formesia predia sustinere[10].

    , , (Anio Vetus, Marcia, Anio Novus Claudia), .

  • 13Ibidem, p. 15, 1719: Donamus etiam eidem ecclesiae solu in quo constituta est cum area sua. et predicti pretorii iure separamus et ad faciendos ortos. vel habitacula clericis. custodibusque largimur[11].
  • 14Ibidem, p. 15, 1924 p. 16, 1.
  • 15Ibidem, p. 16, 19: Preterea eadem largitate offero fundos. Idest fundum callicianum. Casa noba. Casa prati. Casa marturi. Casa crispini. Fundum boaricum. Et casa pressa in provincia picini tyburtyno territorio constitutos. Reteneo mihi usufructu vitae meae. eidem aecclesiae catholicae proprietatem. huius epistolae largitione transcribens. ea legem et condicionem. ut cum etiam fructus post obitum meum capere ceperit. ac sibimet vindicare non solum solempnem modo agnoscat fiscalium functionem. verum etiam propagationi formarum. peracti ob omnibus domini huiusmodi prediorum dependi consuevit[12].
  • 16Ibidem, p. 16, 98 ( ); 1823 ( ); 2326 p. 17, 15 ( ).
  • 17Ibidem, p. 17, 521: illud ante omniam meam cautionem prospiciens. ne mecum quod absit observati occultusque aecclesiae cornutianensis videatur accidere. ut legem et condicionem ponere donationi meae neumquam cuilibet antistitum presbiterorum sivimet succidentium. vel clericorum quicquam ex his prediis. vel ortis. vel speciebus argenteis. seu vestibus ne a me supra dignitatis alienare in aliam quolibet titulo umquam liceat. aut certe sub occansione cultus divini ad alterius aecclesiae ornatum qualicumque ex hoccasione transferre. Quod etiam in his observari eadem condicione volo que futuro tempore fuerint provocatio nostre devotionis adiecta. quoniam largitatis nos presentis perpetuam prephate aecclesiae. cupio pertinere substantiam. Quod si quicquam de alienatione a me prohibita fuerit forte temptatum. tunc ego. vel heres heredum suae. vel successor successore suae mei. vel qui illi deinceps successerint. universa que huius donationi sunt tenere comprehensa ad suum ius proprietatemque reducant. quoniam quod a nobis cogitatione venerande religionis oblatum me. secundum lege et condicione posita licere non debet. cuicumque persone. vel alterius aecclesiae. vel prediis cuiuslibet umquam deputare compendio[13].
  • 18Ibidem, p. 17, 2226: hanc autem scripturam donationis feliciano notario mco scribenda dictavi. eique relectae a me sine dolo malo manu propria subscripsi. et gestis allegari. propria voltultate mandavi. et stipulantibus que venerabili viro presbitero diaconibus universisque clericis memorate ecclesie de omnibus supra dictis spopondi[14].
  • 19Ibidem, p. 17, 2832: huic donationi a me dictata et mihi relecte. prediorum omnium suprascriptorum. argenti. et vestium servata. et in perpetuum custodita. lege et condicione quam eidem donationi imposui consensi et subscripsi. salvo scilicet mihi usu fructu suprascriptorum agrorum. quod supra eadem mihi scriptura servavi[15].
  • 20Bruzza, op. cit., p. 15, 4: templum; p. 17, 1 3: basilica.
  • 21Ibidem, p. 16, 915 1618: Impendo argenti quoque ad ornatum eiusdem aecclesiae. vel caelebritate suprascriptis mysterii sacrosanti. In his licet speciebus. Idest patena argentea. Calice argenteum maiore. I. Calices argenteos minores. II. Urcium argenteum. I. Amula oblatoria. Colum thimiamatere. faru cantaru argenteum. Et catenis, et delfinis. XVIII. Coronas argenteas. IIII. cum catenulis suis. stantarea argentea. Et in confessione ostea argentea. II. cum clavi sue.... Frons aereos duo. habentes delfinos octonos. Et perhermoras cantaros aereos maiores sex. minores. XII. et lilia erea. II. Et stantaria erea. II[16].
  • 22Ibidem, p. 16, 15-16: Quae omnes species adpensate habent ad stateram. urbicam argenti pondo quinquaginta quattuor. Uncias septem[17].
  • 23Ibidem, p. 16, 18-23: Nec non et in palleis. Palleum molosiricum agnafu auroclabum. I. Item palleum molosiricum tetrafotum. I. Maforcem tramosiricum rodomellinum aquilatum. Item mafor et teleocoporphiro tramosyricum opus marinum. Item alium molosiricum luricatum palleum cassioticum. Item palleum linium aquitanicum. et alia pallea linea quattuor[18].
  • 24Ibidem, p. 16, 23-36: Et pro arcora vela tramosirica alba auroclava duo. Vela blactea auroclava baragaudata. II. Vela olosirica alba auro clava ortopluma. II. Vela tramosirica prasino purpura. II. Vela tramosirica leocorodina. II. Vela tramosirica lecoporfira. II. Vela olosirica coccopraxina. duo.

    Item alia paratura olosirica blactea vela. auroclava ortopluma. II. Vela tramosirica aquilata cocco praxina duo. Vela tramosirica elioblacta. II. vela lorica milino porphira uncinata. II. Vela olosirica oblacta. II. Vela apoplacia coccu prasina cancillata rosulata. II. Item vela apoplacicia coccu prasina cantarata. I.

    Item alia paratura vela linea auroclava clavatura quadras duo. Vela linea auro clava vara gaudata clavaturas rotundas. II. vela linea vara gaudata persica clavatura coccu mellino prasinas duo. Vela linea vara gaudata persica clavatura leocorodina. duo. Item vela linea vara gaudata persica clavatura subtile leocorodina. duo. Vela linea blactos mavara gaudata. II. Vela linea blactosima, ortopluma. II.

    Item vela linea pura. XIIII[19].

  • 25Ibidem, p. 17, 1-4: Item ante regias basilice vella linea plumata maiora fissa numero tria. Item vela linea pura tria. Ante consistorium velum lineum purum. I. In pronao velum lineum purum. I. Et intra basilica pro porticia vela linea rosulata. VI. Et ante secretarium vel corricla vela linea rosulata pansila aventia arcus. II[20].
  • 26Ibidem, p. 17, 5: Item codices evangelia. ΙΙΙΙ. Apostolorum, psalterium. et comite[21].
  • 27Ibidem, p. 15, 21 24.
  • 28 . 15 : ---, , , XII . , () . , , , , (G. Cascioli, Nuova serie dei Vescovi di Tivoli, : Atti e Memorie della Soc. Tib. di Storia e dArte, I, 1921, p. 18; Id., San Simplicio e Valila goto, : Bollettino di Studi Stonci ed archeologici di Tivoli, anno IV (1922), n. 14, p. 130).
  • 29V. Pacifici, Tivoli nel Medioevo, cit., 12 (p. 129): --- -.

    , -----, , , . , , , ---, XVI , , , --- . , , , , , , .

  • 30. . : , antistes, (D. e T. Federici, Sguardo panoramico sul documento II del Regesto della Chiesa di Tivoli, Atti e Memorie della Soc. Tib. di Storia e dArte, voll. XXXIIXXXIII, 196061, p. 41).
  • 31Bruzza, op. cit., Doc. V, 978 , p. 34, 36 p. 35, 111.
  • 32Liber Pontificalis I , Fecit ecclesiam beato Severino a solo iuxta civitate Tiburtina, milliario ab urbe Roma vigesimo, quem ipse dedicavit et dona multa optulit[23].
  • 33Regesto Sublacense, 136; Ughelli, Italia sacra, I, 1304, 758 , , , 763 .

    Nec non et alias arbores olivarum numero XXV. positas in fundum qui appellatur casella iuxta sanctum Severinum. iuris predictae ecclesie miliario XX. et a civitate tyburtina miliario plus minus II[24].

  • 34Bruzza, op. cit., Doc. II, 945 , p. 20, 37: Per monasterium sancti stephani de olibe qui ponitur in casella auri solidos. II.; p. 23, 2324: Per hered. transarico tabellio de clusura vineata vacua et piena supra se posita in fundum pensioni. aureas. V.; p. 26, 1112: Per hospitale sancti petri in neroni de olibeto in cornuti. seu in pensioni. auri solidos. III.
  • 35Ibidem, Charta Cornutiana, p. 15, 1724 p. 18, 1: Donamus etiam eidem ecclesiae solu in quo constituta est cum area sua. et predicti pretorii iure separamus. et ad faciendos ortos. vel habitacula clericis. custodibusque largimur. Idest a cava arcus qui mittitur ad pretorium. et deinde per parietes qui contra pretorium redeuntes. Aream aecclesiae claudunt usque trans absidam. Et de parietibus ipsis per sepae qui hortos inquilinorum qui in pretorium commanent. videtur munire quae sepis descendit et regam ante ad viam cabam. sive ad torum qui redet usque ad arcum supradictum. Ut inter sepem et via caba post absida. supradicti clerici hortos possint habere[25].
  • 36Ibidem, Doc. V, 978 , p. 38, 916: Denique confirmamus tibi per hoc nostrum apostolicum privilegium omnem consuetudinem quas tui antecessoribus soliti erant habere. ut et tu quoque tuisque successoribus absque ulla contradictione perhennis temporibus retineas. Et nulli umquam comiti. aut castaldio vel alicui homini qui ibidem publicam functiones fecerint. liceat tuae aecclesiae servos. aut ancillas. sive liberos homines qui in supradicti tui episcopii casalibus residente ad placitum vel guadiam. sive aliqua districtione provocare aut perducere. sine tuo tuorumque successores consensum[26].
  • 37 . , , ( ) . , . CIL VI, 9485, collegium iumentariorum.
  • 38Bruzza, op. cit., p. 96. , , , , , VII, XV XIX, , , .
  • 39Ibidem, p. 15, 711.
  • 40Ibidem, p, 15, 67: Ut obsequium nostrum poscant propitiatione divinitatis mereri.
  • 41Ibidem, p. 16, 1-4.
  • 42Ibidem, p. 16, 49: Retineo mihi usufructu vitae meae. eidem aecclesiae catholicae proprietatem. huius epistulae largitione transcribens. ea legem et condicionem. ut cum etiam fructus post obitum meum capere ceperit. ac sibimet vindicare non solurn solempnem modo agnoscat fiscalium functionem. verum etiam propagationi formarum, peracti ab omnibus domini huiusmodi prediorum dependi consuevit[27].
  • 43Ibidem, p. 35, 511. . .

    . Fundum aqua ferrata. Fundum paternum. Fundum maranum. et mons paterni. Fundum casa martis. Fundum vegete quod est casa proiectici. Fundum batilianum cum terris et silvis sibi invicem coherentibus. Posita territorio tyburtino.

    . Ab uno latere fossato maiore. A secundo latere via antiqua qui pergit ad pontem marini. Et a tertio latere fundum calicianum luris sancte romanae aecclesiae. A quarto latere fundum... (manca). Et a quinto latere fundum paulini iuris monasterii cella nova.

  • 44 (Diego De Revillas) Dioecesis et agri tiburtini topografia (1739).
  • 45 , 191, 185 983 . , . , .
  • 46Bruzza, op. cit., p. 25, 5: Et fundum paulinis, 7: Et fundum casa nova.
  • 47R. Mosti, Istituti assistenziali ed ospitalieri nel Medioevo a Tivoli, : Atti e Memorie della Società Tiburtina di Storia e dArte, LIV (1981), . 92 . casa proiectici , , . (Colli di Santo Stefano), Ponte Terra.
  • 48 (alunnato), , . ; , 346 . (. F. Grossi Gondi, Trattato di Epigrafia Cristiana Latina e Greca, Roma 1920, pp. 103104).

    , , , , . , , , Vegetes, , , , .

  • 49 , 1600 1700 . -- .
  • 50 , Vegetes. , , , . XVI . : Nec petas turpia, rogatus nec facias. , : , .
  • 51Bruzza, op. cit., p. 23, 37.
  • 52Ibidem, p. 15, 1719: Donamus etiam eidem ecclesiae solu in quo constituta est cum area sua. et predicti pretorii iure separamus. et ad faciendos ortos. vel habitacula clericis. custodibusque largimur[28].
  • 53Ibidem, p. 17, 515: Illud ante omniam meam cautionem prospiciens. ne mecum quod absit observati occultusque aecclesiae cornutianensis videatur accidere. ut legem et condicionem ponere donationi meae neumquam cuilibet antistitum presbiterorum sivimet succidentium. Vel clericorum quicquam ex his prediis. vel hortis. vel speciebus argenteis. seu vestibus ne a me supra designatis alienare in aliam quolibet titulo umquam liceat. aut certe sub occasione cultus divini ad alterius aecclesiae ornatum qualicumque ex hoccasione transferre. Quod etiam in his observari eadem condicione volo que futuro tempore fuerint provocatio nostre devotionis adiecta. quoniam largitatis nos presentis perpetuam prephate aecclesiae. cupio pertinere substantiam[29].
  • 54Ibidem, p. 17, 1521: Quod si quicquam de alienatione a me prohibita fuerit forte temptatum. tunc ego. vel heres heredum suae. vel successor successore suae mei. vel qui illi deinceps successerint. universaque huius donationi sunt tenere comprehensa ad suum ius proprietatemque reducant. quoniam quod a nobis cogitatione venerande religionis oblatum me. secundum lege et condicione posita licere non debet. cuicumque persone. vel alterius aecclesiae. vel prediis cuiuslibet umquam deputare compendio[30].
  • 55Ibidem, p. 17, 2224: Hanc autem scripturam donationis feliciano notario meo scribenda dictavi. eique relectae a me sine dolo malo manu propria subscripsi. et gestis allegari. propria voluntate mandavi[31].
  • 56Ibidem, p. 17, 2426: Et stipulantibus que venerabili viro presbitero diaconibus universisque clericis memorate ecclesiae de omnibus supra dictis spopondi[32].
  • 57G. Van Hoof, Acta Sanctorum, Novembris, I, Paris 1887, pp. 270275.
  • 58Liber Pontificalis, p. 326, n. 14: Lemplacement de cette église et les ruines du monastère qui laccompagnait ont été retrouvés en 1883 par le R.P. Bruzza, à un mille et demi de Tivoli, à droite de la route qui méne à Vicovaro, précisement à vingt milles antiques des murs de Rome. On peut voir encore lenceinte rectangulaire (47 m. sur 87) du couvent, avec plusieurs cellules et les ruines de deux tours en saillie. Au milieu sélevait léglise, précedée dun large narthex. Le paysan qui labourait cet enclos indiqua au P. Bruzza lendroit precis où il avait trouvé, il y a quelques années, à une certaine profondeur, divers débrìs que le savant archéologue na pas hésité a considerer comme des fragments de la mosaique absidale. Ces renseignements mont été donnés directement par le P. Bruzza lui-même[33].
  • 59B. Cignitti, S. Severino monaco, venerato a Tivoli, Bibliotheca sanctorum, vol. XI (1968): , . opus, quadratum[34], incertum[35], - , , , - , , dolia, , , .
  • 60Tibur, : Forma Italiae, Regio I, volumen tertium, pars altera, Roma 1966, p. 34, n. 15, a cura di Cairoli F. Giuliani: , , , , - .
  • 61Ibidem, p. 33, n. 14: . ,  10, , , . opus incertum, , . , Tortigliano, . .
  • 62Bruzza, op. cit., p. 15, 181920: Et predicti pretorii iure separamus ... qui mittitur ad pretorium. et deinde per parietes qui contra pretorium. Redeuntes[36].

    praetorium . praetorium , , , , ; , , dominus .

    praetorium . , , , , , .

  • 63Ibidem, p. 15, 1719, . 13; p. 15, 25 p. 16, 1: Ut inter sepem et via caba post absida, supradicti clerici hortos possint habere[37].
  • 64 , via Valeria, , , .  , , .

    , . , , , , , , , via Empolitana, , .

    , , .

  • 65Liber Pontificalis, Honorius I: Fecit ecclesiam beato Severino a solo iuxta civitate tiburtina, miliario ab urbe Roma vigesimo quem ipse dedicavit et dona multa optulit[38].
  • 66Reg. Subl. cit., doc. III. Anno 758 (?), p. 157: Nec non et alias arbores olivarum numero. XXV. positas in fundum qui appellatur casella iuxta sanctum severinum. Juris predicte sanctae aecclesiae miliario XX. et a civitate tyburtina miliario plus minus. II[39].
  • 67Bruzza, op. cit., p. 35, 13; p. 45, 13; p. 61, 3335: Fundum pensionis et case in integrurn cum aecclesia sancte Marie. et aecclesia sancti Severini iuris suprascripti episcopii. Quippini. et fundum qui appellatur cornuti. cum plebe sancti stephani.
  • 68Ibidem, p. 38, 1819; p. 48, 45; p. 65, 89: Et pensionis in quo est aecclesia sancte mariae et sancti severini.
  • 69Arch. vesc. di Tivoli, Repertorio degli Istrumenti, Anno 1635, p. 124.
  • 70G.C. Crocchiante, Listoria delle chiese della città di Tivoli, Roma 1726, . 3132 , ; G. Cascioli, Nuova serie dei Vescovi di Tivoli, : Atti e Memorie della Soc. Tiburtina di Storia e dArte, II, 1922, pp. 24-32, , , , 545 546 .
  • 71 , , , , . . . , , ,  .
  • 72Enciclopedia Cattolica, vol. III (1949), La canonizzazione nella storia, p. 571.
  • 73V. Pacifici, Tivoli nel medioevo cit. VIII , , . pp. 280281 ---.
  • 74G. Cascioli, Nuova serie dei Vescovi di Tivoli, : Atti e Memorie della Soc. Tib. di Storia e dArte, vol. I, 1921, pp. 4352.

    , . , , 1191 , , .

  • 75Bruzza, op. cit., p. 43, n. 2.
  • 76Ibidem, p. 43, 910: Nec non et alium regionem totum in integrum qui vocatur castro vetere. cum ecclesia sancte marie. et sancti georgii. quae sunt diaconie[47].
  • 77 Statuto di Tivoli del MCCCV con aggiunte del MCCCVIIMCCCVIII, a cura di V. Federici, Roma 1920, p. 41. 4 1378 , , : I registri notarili di Tivoli del XIV sec. a cura di R. Mosti, Studi e fonti per la st. della reg. Tiburtina, XI, Tivoli 1977, pp. 6465.
  • 78Il Cabreo del 1402 delle chiese, degli ospedali e dei monasteri di Tivoli Un inventario del 1320 dei beni posseduti a Tivoli dal Capitolo della Basilica Vaticana, a cura di R. Mosti, Studi e fonti per la st. della reg. lib., X, Tivoli 1975, pp. 1415.
  • 79Arch. Curia Vesc. Tivoli, Visite pastorali del Vescovo Giovanni Andrea Croce (15641576), ff. 26r, 44r 51v.
  • 80Arch. Curia Vesc. Tivoli, Visita Apostolica di Annibale De Grassis (1581), ff. 60r61r.
  • 81V. Pacifici, Tivoli nel medioevo cit. , , , , , . (p. 124).
  • 82Arch. Curia Vesc. Tivoli, Visita pastorale di Andrea Ronconi e di Giovanni Andrea Croce dellanno 1589, ff. 33r34r.
  • 83Arch. Curia Vesc. Tivoli, Visita pastorale del cardinale vescovo Domenico Tosco e del Vicario Lelio Ottolini, dellanno 1595, ff. 40r41r.
  • 84Ibidem, f. 40r: ... de mense decembris vi fluminis fere tota collapsa est[49].
  • 85Arch. Curia Vesc. Tivoli, Beneficialia, 1588 1597 ., 164170.

    : 1. . . . . . 2. . 3. . . . . 4. . . in vico Cornutae . . .

  • 86Arch. Curia Vesc. Tivoli, Beneficialia 1588 1597 , 169170: Suppressio parochialis ecclesiae S.tae Mariae et S.ti Simeonis in vico Cornutae civitatis tyburtinae et erectio duarum mansionariarum in Cathedrali Ecclesia Tyburtina[50].
  • 87 , : , ; , ; , ; , ; , ; , ; , ; , ; , ; , ; , .
  • 88 XV , , ; 1870 .
  • 89 --- . 350 . , , . : , .
  • 90P. Ottavio da Alatri, I conventi dei cappuccini a Tivoli, : LItalia Francescana, vol. IX, fasc. 1 .
  • 91A. Codazzo G. Mezzetti, Il Corpo dei Vigili Urbani del Comune di Tivoli, Tivoli 1973, pp. 3536, .
  • 92C.F. Giuliani, op. cit., p. 34.
  • 93B. Cignitti, S. Severino, : Bibliotheca Sanctorum, vol. XI (1968).
  • 94G. Tibiletti Popoli e civiltà dellItalia antica, vol. VII, Biblioteca di Storia Patria, Roma 1978, pp. 33 35: , , , , , , , . , , , , , , , . , , , , , , , .

    , , , . . .

  • 95Ibidem, pp. 3738: , , , ( ) (tratturi) , , , . , , , : 1) , , , , ; 2) ; 3) , : , , ; , , , conubium, . , : 111 , (, , ), : .
  • 96C.F. Giuliani, op. cit., p. 34.
  • 97 , . , , , , .

    Cornuta , , , .

  • 98, , , , , , .



  • [1] : (17251792) () 1749 ., 17511772 . ; 1785 .
  • [2] . , . .
  • [3] 15- , , , , , , ꅻ (.).
  • [4] : .
  • [5] (.).
  • [6] , (.).
  • [7] .
  • [8], , , , , []. , (.).
  • [9] , , (.).
  • [10] , , , , , , , , , , (.).
  • [11] , , (praetorium), [] (.).
  • [12] , : fundus Calliniacus, Casa nova, Casa prati, Casa marturi, Casa Crispini, fundus Boaricus Casa pressa, , ; , , , , (.).
  • [13] , ! , , , - - , , , , , - . , , , , . - , , , , , , , , , , - - , , - (.).
  • [14] , , , , ; , (.).
  • [15] , , , , , , , (.).
  • [16] , : , , , , [], [ ], , 18 [ ] , , , , [ ] ,  , 12 , , (.).
  • [17] , , (.).
  • [18] : , , 1; , 1; , - , ; , , ; , - , ; ; (.).
  • [19] , ; 2; , , 2; 븭 2; - 2; - 2; 븭 .

    ; , 2; , , 븭 ; - 2; - , - 2; 2; 븭 , 2; 븭 , 1.

    : , ; , 2; 븭 , - ; - , ; - , ; 2; , 2.

    14 (.).

  • [20] : , , ; ; 1; 1;  , 6; , 2 (.).
  • [21] : , , Liber Comitis (.).
  • [22] , , Campo rotundo , Pensionis et Case , . , Cornuti, , Parianu , Circulo , Aqua ferrata, Paternum, Maranum Mons paterni. Casa martis, Vegete, Casa proiectici, Batilianum , , , , Μarini, Calicianum, , , Paulini, Cella nova (.).
  • [23] . , , (.).
  • [24] 25, , Casella, , , , (.).
  • [25] , , (praetorium), [] , : , , , , , , , , . (.).
  • [26], , , , - . , , - , , , , , , , , - (.).
  • [27] ; , , , , (.).
  • [28] , , (praetorium), [] (.).
  • [29] , ! , , , - - , , , , , - . , , , , (.).
  • [30] - , , , , , , , , , , - - , , - (.).
  • [31] , , , , (.).
  • [32] , (.).
  • [33] 1883 , , . (47 87 ) , . , . , , , , . (.).
  • [34]Opus quadratum , , .
  • [35]Opus incertum , , .
  • [36] , , (.).
  • [37] (.).
  • [38] , , (.).
  • [39] 25, , Casella, , , , (.).
  • [40] , (.).
  • [41] , . 16- 1635 , , , , -, , , , . , : , : , . , : , : (.).
  • [42] ; . ; ; (.).
  • [43] , , 1704 (.).
  • [44] : .
  • [45] , , , (.).
  • [46] , (.).
  • [47] , Castro Vetere, , (.).
  • [48] .
  • [49] (.).
  • [50] . . [ ] (.).
  • 1413290009 1532551010 1532551011 1657993024 1658748787 1663091095